Trans Bireyler Cinsiyet Değiştirme Sürecini Tamamlamadan İsim Değişikliği Yapabilir mi?

Günümüzde kişilerin kendisini tanımlama çeşitliliği konusunda toplumsal olarak aşama kaydedilmektedir. Bu sebeple kişiler, kendilerini ifade etme tercihlerine göre fiziksel veyahut görünen cinsi özelliklerinin aksi türde bir isim tercih etmek isteyebilmektedirler.

Henüz hukukumuzda yalnızca 2 cinsiyet (kadın ve erkek) kabul edilmektedir. Buradan anlaşılacak olan şey, Türk hukuku kapsamında hukuken bir kişinin ya kadın ya da erkek olabileceğidir. Ancak bu kısıtlamanın aksine, Anayasa Mahkemesi'nin görüşü, kişinin isminin kendini ifade etme yollarından biri olduğu yönündedir. Bu sebeple Anayasa Mahkemesi, kişinin fiziksel veyahut algılanan cinsiyetinde bir isim seçmek zorunda olmadığını, kendini ifade edebileceği bir isim seçebilmek uğruna vücut bütünlüğüne müdahale edilmesini (ameliyat olmayı) kabul etmek zorunda olmadığını belirtmektedir.

Netleştirmek gerekirse; evet, Anayasa Mahkemesi kararları ışığında, Türk hukukunda cinsiyet değiştirmeye gerek olmadan karşı cinsiyete ait yahut unisex bir isim tercih edilmesine engel bir durum yoktur. Ancak belirtmek gerekir ki, hukuk yargılamasında hakimin takdir yetkisi nedeniyle aynı sebeple açılan davalarda farklı sonuçlar elde edilebilmektedir. Bu sebeple sürecin tüm yargı yolları tüketilene dek avukat gözetiminde profesyonel bir şekilde yönetilmesi fayda saylayacaktır.

Anayasa Mahkemesinin TURGAY KARACA BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/34343) Karar Tarihi: 27/1/2021 kararının ilgili kısmına aşağıda yer vermekteyiz:

"42. Hak ve özgürlüklerin asıl, sınırlamanın istisna olduğuna ilişkin yorum ilkesi bir hak ve özgürlük için getirilmiş düzenlemelerin yorum sınırlarını zorlayarak diğer hak ve özgürlük alanlarını da etkileyecek şekilde uygulanmamasını gerektirir.

43. Derece mahkemelerince dayanılan 4271 sayılı Kanun'un 40. maddesi cinsiyet değişikliği talebinin kabulüne ilişkin şartları düzenlemektedir. İsim değişikliği ile ilgisi bulunmayan bu kuralın özel hayata saygı hakkının farklı boyutlarını da daraltacak şekilde yorumlandığı gözlemlenmektedir. Derece mahkemeleri, tercih edilen ismin adeta cinsiyeti de belirleyeceği şeklinde oldukça dar bir yorumu benimsemiştir.

44. Ayrıca ilgili mevzuatın nüfus kaydındaki cinsiyet bilgisinin değiştirilebilmesi için cinsiyet değiştirme ameliyatı olunmasını gerektirdiği anlaşılmaktadır. Bu gereklilik dikkate alındığında kişinin kendisini psiko-sosyal durumu itibarıyla daha iyi hissedeceği bir ismi alabilmesi için vücut bütünlüğüne yönelik bir müdahaleye rıza göstermek zorunda bırakılması kişiye aşırı bir külfet yükler. Öte yandan nüfus kaydında erkek olan bir kimsenin kadın ismi almasının kamu düzeni açısından sorunlar yaratabileceği de gözardı edilemez. Bu sebeple derece mahkemelerinin kamu yararı ile bireysel menfaatler arasında denge kurarken bu hususu gözetmeleri makul karşılanabilir. Ancak başvurucuya yüklenen cinsiyet değiştirme ameliyatı olma külfetinin ağırlığı karşısında kamunun bundan elde edeceği yararın önem derecesi oldukça düşük kalmaktadır."